Page 155 - Demo

153Pushtimet osmane n%u00eb Ballkan nis%u00ebn n%u00eb mesin e shekullit XIV, p%u00ebr t%u2019u zgjeruar gjithnj%u00eb e m%u00eb shum%u00eb sidomos pas r%u00ebnies s%u00eb Kostandinopoj%u00ebs n%u00eb vitin 1453, vit kur Perandoria Bizantine pushoi s%u00eb ekzistuari. Principatat shqiptare i rezistuan pushtimit osman p%u00ebr dekada m%u00eb radh%u00eb, por n%u00eb fundin e shek. XV ato ishin zyrtarisht pjes%u00eb p%u00ebrb%u00ebr%u00ebse e Perandoris%u00eb Osmane. Arti dhe kultura n%u00eb vendin ton%u00eb do t%u00eb huazonin pashmangshm%u00ebrisht tiparet dhe bot%u00ebkuptimin e perandoris%u00eb s%u00eb re.Bot%u00ebkuptimi dhe arkitektura islamike Me pushtimin e plot%u00eb t%u00eb vendit, arti dhe kultura islamike e Perandoris%u00eb Osmane paraqiteshin krejt t%u00eb huaja p%u00ebr realitetin shqiptar. I nd%u00ebrtuar mbi filozofin%u00eb e fes%u00eb myslimane, arti osman p%u00ebrqendrohej n%u00eb riprodhimin e kaligrafis%u00eb arabe e n%u00eb raste t%u00eb rralla i kushtohej figur%u00ebs njer%u00ebzore. Arritjet m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha artistike n%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb ishin n%u00eb fush%u00ebn e arkitektur%u00ebs. Deri n%u00eb at%u00eb moment, arkitektura islamike p%u00ebrb%u00ebhej nga struktura t%u00eb thjesht%u00ebzuara t%u00eb mbuluara nga dekoret. M%u00eb pas ajo u pasurua me elemente m%u00eb dinamike si tavanet e gjera, kupolat, gjysm%u00ebkupolat dhe kolonat.Xhamit%u00eb e para n%u00eb territoret shqiptare u shfaq%u00ebn q%u00eb n%u00eb fundin e shekullit XV, koh%u00eb kur Perandoria Osmane po p%u00ebrfundonte pushtimin e gjith%u00eb vendit. Fillimisht administrata osmane shfryt%u00ebzoi kishat e ngritura brenda kalave, p%u00ebr t%u2019i transformuar ato n%u00eb xhami funksionale. Raste t%u00eb tilla ishin transformimi i kish%u00ebs s%u00eb Sh%u00ebn Stefanit n%u00eb kalan%u00eb e Shkodr%u00ebs (1479), kish%u00ebs s%u00eb Sh%u00ebn Kollit n%u00eb Varrosh, Lezh%u00eb (1478), apo bazilik%u00ebs s%u00eb kalas%u00eb s%u00eb Durr%u00ebsit (1501). P%u00ebr vlerat e tyre arkitektonike dhe dekorative dallohen: xhamia e Mirahorit (1496) n%u00eb Kor%u00e7%u00eb, xhamia e Plumbit, (1553-1554) n%u00eb Berat, xhamia e Muradijes (shek. XVI) n%u00eb Vlor%u00eb, xhamia e Daut Pash%u00ebs (1605) n%u00eb Prizren, xhamia Mbret (fundi i shek. XV) n%u00eb Elbasan etj. N%u00eb shekujt n%u00eb vazhdim dallohen dhe xhamia e Ethem Beut n%u00eb Tiran%u00eb (1791-1821) dhe xhamia e Plumbit n%u00eb Shkod%u00ebr (1773-1774). Fig. 2. Xhamia e Sulltan Ahmedit, (Xhamia Blu) StambollFig. 3. Xhamia e Ethem Beut, Tiran%u00eb, shek. XVIIIFig. 4. Xhamia e Ethem Beut, Tiran%u00eb, shek. XVIII, pamje e brendshmeFig. 5. Xhamia e Plumbit, Shkod%u00ebr, nd%u00ebrtuar n%u00eb1773-1774Fig. 1. Ymer Bali, Tirana n%u00eb fillim t%u00eb shekullit XX, fotografiARTI N%u00cb SHQIP%u00cbRI N%u00cbN PERANDORIN%u00cb OSMANE22